काठमाडौं, नेपालमा पहिलोपटक क्वान्टम कम्प्युटिङमा केन्द्रित कम्पनी सञ्चालनमा आएको छ । क्वान्टम कम्प्युटिङ क्षेत्रमा लामो समयदेखि काम गर्दै आएका इन्जिनियर तथा प्रविधिविज्ञ उज्ज्वल रोयको नेतृत्वमा क्वान्टम सुपरइन्टेलिजेन्स प्रालिले काठमाडौंबाट औपचारिक रूपमा आफ्नो सञ्चालन सुरु गरेको हो ।
कम्पनीले आफूलाई नेपालको पहिलो क्वान्टम कम्प्युटिङ कम्पनीका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । कम्पनीका अनुसार प्रारम्भिक चरणमा २० जना इन्जिनियर तथा विषयविज्ञको टोलीसहित काम सुरु गरिएको छ । माग र परियोजनाको विस्तारसँगै जनशक्ति तथा सञ्चालन क्षमता उल्लेख्य रूपमा बढाउने कम्पनीको योजना छ । हाल कम्पनीले अमेरिकास्थित क्वान्टम कम्प्युटिङ कर्पोरेसनका लागि समर्पित ब्याक अफिस तथा प्रविधि सञ्चालन साझेदारका रूपमा समेत काम गरिरहेको जनाएको छ ।
अमेरिकी साझेदार कम्पनीले हालै ‘इन्टाङ्गल’ नामक २६–क्युबिट क्वान्टम सिमुलेटर सार्वजनिक गरेको जनाएको छ । उक्त प्रविधिले भविष्यवाणीसम्बन्धी मोडेल सञ्चालन तथा जटिल विश्लेषणका क्षेत्रमा क्वान्टम कम्प्युटिङको प्रयोगलाई थप सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ । कम्पनीका अनुसार यसमार्फत विश्लेषक तथा बजारसम्बन्धी प्लेटफर्महरूले ठूलो स्तरका गणनात्मक मोडेल सञ्चालन गर्न सक्नेछन्। यसले पूर्वानुमान, जोखिम मोडलिङ र बजारसम्बन्धी बौद्धिक विश्लेषणका क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना सिर्जना गर्न सक्ने बताइएको छ ।
क्वान्टम कम्प्युटिङ परम्परागत कम्प्युटिङभन्दा फरक सिद्धान्तमा आधारित प्रविधि हो । परम्परागत कम्प्युटरले सूचना प्रशोधनका लागि बिट प्रयोग गर्छ, जसले एकपटकमा ० वा १ मध्ये कुनै एक अवस्था प्रतिनिधित्व गर्छ । तर क्वान्टम कम्प्युटरले ‘क्युबिट’ प्रयोग गर्छ । क्वान्टम सुपरपोजिसन र क्वान्टम इन्ट्याङ्गलमेन्टजस्ता विशेष गुणका कारण क्युबिटले परम्परागत बिटभन्दा फरक तरिकाले सूचना प्रशोधन गर्न सक्ने कम्पनीको भनाइ छ । यस प्रविधिले विशेष प्रकारका जटिल गणना, अप्टिमाइजेसन, मोडलिङ तथा अन्य उच्चस्तरीय कम्प्युटिङ समस्याको समाधानमा नयाँ सम्भावना खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ । यद्यपि क्वान्टम कम्प्युटिङले सबै प्रकारका काममा परम्परागत कम्प्युटरलाई विस्थापित गर्नेभन्दा पनि निश्चित जटिल समस्यामा थप प्रभावकारी समाधान दिन सक्ने प्रविधिका रूपमा विकास भइरहेको छ ।
कम्पनीका संस्थापक उज्ज्वल रोयले नेपालमा असाधारण इन्जिनियरिङ प्रतिभा रहेको भन्दै क्वान्टम कम्प्युटिङ प्रविधिको विकासमा नेपालले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने बताए । कम्पनीको सञ्चालनसँगै नेपालमा उच्च मूल्यका प्रविधि रोजगारी सिर्जना हुने, क्वान्टम सफ्टवेयर विकासमा स्थानीय विशेषज्ञता विस्तार हुने तथा नेपालको बढ्दो सूचना प्रविधि क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी आकर्षित हुने अपेक्षा गरिएको छ । कम्पनीले क्वान्टम सफ्टवेयर विकाससँगै अन्तर्राष्ट्रिय क्वान्टम कम्प्युटिङ कम्पनीहरूका लागि इन्जिनियरिङ तथा सञ्चालनसम्बन्धी सहयोग उपलब्ध गराउने जनाएको छ ।
